Het signalement dat bij deze webstek hoort vindt u hier

13, 12/2009 - DIgidact

(Er is geen signalement bij deze kroniek)

Taalvaardigheid op 't web - kroniek 13
Johanna Roodzant (Leeuwarden) en Arthur Verbiest (Madrid)

Deze keer besteden we in onze rubriek aandacht aan een webstek met materiaal voor docenten, we hebben daarom ook geen formulier voor studenten bijgevoegd. Digidact.org is een digitaal handboek voor (toekomstige) docenten Nederlands als vreemde taal. Het handboek is ontwikkeld op initiatief van het Steunpunt Nederlands als Vreemde Taal, de coördinatie is in handen van Alice van Kalsbeek; Nicky Heijne en Katja Verbruggen zijn de auteurs van de tot dusver beschikbare modules.

Het materiaal is zo gemaakt dat het in cursussen didactiek en in nascholings¬bijeenkomsten kan worden gebruikt, maar door de aanklikbare feedback en de ruime hoeveelheid tips om verder te lezen leent het zich ook prima voor zelfstandig gebruik. Dit laatste is natuurlijk belangrijk voor docenten op een eenmanspost.

De webstek
Digidact is een rustig opgemaakte webstek: de kleurstelling is helder, met een lichtgroen logo, een witte achtergrond en grijze letters van de teksten. Het menu staat links in een blauw kader, de koppelingen in of onder de teksten gebruiken dezelfde kleur en alles ademt een zeer verzorgde en evenwichtige sfeer uit. Weinig toeters of bellen, af en toe een ondersteunende foto van een lessituatie of een schema maar de aandacht wordt er nooit door afgeleid en met zachte dwang wordt de bezoeker van deze webstek weer naar de teksten geleid. Linksboven, binnen het in lichtgrijze tinten opgemaakte tekstblok, vinden we een icoontje van een docent (?) met een spreekballonnetje als het om studieteksten gaat, een icoontje met twee samengevoegde spreekballonnen bij discussievragen of reflectieopdrachten en archiefmappen of een blocnootje als het om kennis- of inzichtvragen gaat en steevast rechtsonder het tekstblok twee knoppen in lettervorm om vooruit of achteruit te bladeren. Bij de pagina's die handig kunnen zijn om af te drukken staat rechtsboven een duidelijke printer vermeld en de feedback, afhankelijk van het soort opdracht, kan middels een knop linksonder in het tekstblok getoond of verborgen worden.

De structuur
Na een korte uitleg over de opzet van Digidact, de uitgangspunten, wat ermee beoogd wordt en waar één en ander op gebaseerd is, komen we bij de eerste twee ontwikkelde modules: Beroepsgerichte taalvaardigheid en Zelf lesmateriaal maken. Met deze keuze zijn twee zeer belangrijke thema's afgedekt. Er komen nog meer modules, maar welke dat zijn, is vooralsnog onduidelijk. De structuur is goed doordacht. We kunnen elk onderdeel apart aanklikken, handig om even snel iets op te zoeken, maar ook om (met de knop volgende/vorige) het materiaal bladzijde na bladzijde als een 'echt' boek door te werken. Deze keuzemogelijkheid en de duidelijkheid ondersteunen de autonomie van de gebruiker in belangrijke mate. Dit lijkt ons essentieel, omdat de doelgroep - aanstaande, beginnende en ervaren docenten - erg breed is.
De eerste module, Beroepsgerichte taalvaardigheid, bestaat uit zeven onderwerpen die uitgesplitst zijn in theorie en opdrachten. De onderwerpen spitsen zich toe op de non-verbale communicatie en het gebruik van de doeltaal in verschillende situaties (instructies geven, vragen stellen, interactie met collega’s, enz.) waarmee de docent NVT geconfronteerd kan worden. De theorie is beknopt en duidelijk beschreven, vaak niet veel langer dan wat er op het scherm past waardoor er nauwelijks gescrold hoeft te worden, en de opdrachten zijn merendeels op de leest van de zelfreflectie geschoeid. Door vragen te stellen en/of schema’s in te laten vullen wordt de docent op ideeën gebracht over zijn of haar lespraktijk. Daarnaast zijn er ook voorbeelden van een woordkast maken of feedback geven en bij het onderwerp instructietaal staan concrete voorbeelden uit de lespraktijk in de vorm van geluidsbestanden van hoe het (niet) moet, maar die zijn geringer in aantal.
In de tweede module, Zelf materiaal maken, wordt de docent bij de hand genomen om tot een weloverwogen keuze te komen van lees- en luisterteksten en spreek- en luisteroefeningen. Ook in deze module vinden we een theoriegedeelte met daarnaast opdrachten waar wederom veel aandacht wordt besteed aan de zelfreflectie. In deze module beslaan de teksten en opdrachten meer ruimte waardoor scrollen - helaas - onvermijdelijk wordt.

De inhoud
De keuze van de modules is relevant en maakt nieuwsgierig naar de modules die nog zullen volgen. De eindtermen van de modules Beroepsgerichte vaardigheden en Zelf lesmateriaal maken zijn gebaseerd op de competenties zoals die zijn beschreven in het Portfolio voor docenten Nederlands als Vreemde Taal. Het materiaal is heel beknopt gehouden en het is als het ware gelaagd. Je kunt een globale lezing toepassen, wel of niet de opdrachten doen en eventueel de leessuggesties volgen om je verder te verdiepen in de stof.
Hier en daar zijn verwijzingen naar andere webstekken opgenomen. Wel missen we daar een kort commentaar (bijvoorbeeld in de verantwoording). Je komt soms midden op een webstek terecht die je niet altijd meteen goed kunt plaatsen. Ook zetten we vraagtekens bij de keuzes die er zijn gemaakt in de paragraaf over internetbronnen. Hier missen we toch echt uitzendinggemist.nl en omroep.nl. Via deze webstekken kom je het gemakkelijkst bij (het archief van) Nederlandse tv- en radioprogramma's. De Vlaamse radiozenders staan wel vermeld.
De schrijfstijl is pakkend, de laatste inzichten en algemene ideeën worden kant-en-klaar aangeleverd zonder dat het verveelt en de manier van informatieoverdracht is helder. Hierdoor is het gebruiksgemak van digidact groot en wordt de zogenaamde taaie theorie zeer toegankelijk. Degene die meer diepgang wil door verder te lezen, kan terecht op de pagina met bibliografie. In de module Beroepsgerichte taalvaardigheid wordt ingegaan op de woordenschat, de taalhandelingen en de vaardigheden die je als docent tot je beschikking moet hebben om goed te functioneren in de lessen aan je cursisten, bij het plannen en voorbereiden van lessen maar ook in de omgang met collega's. Vooral dat laatste is opvallend en onzes inziens zeer nuttig aangezien de interactie met collega’s wellicht niet het eerste is waaraan wordt gedacht bij zoiets als beroepsgerichte taalvaardigheid. De andere onderwerpen, feedback geven, vragen stellen, woorden semantiseren, instructies geven, non-verbale communicatie en didactische termen, liggen veel meer voor de hand en worden kort maar degelijk beschreven. Veel zaken worden zeer stellig geponeerd. We vragen ons soms af in hoeverre er ook rekening is gehouden met de verschillende leerculturen, waar zowel (anderstalige) docenten als cursisten mee te maken hebben. Is taaldidactiek universeel?
Een mogelijkheid om te reageren of wensen voor bepaalde thema's kenbaar te maken zou geen overbodige luxe zijn. Dit wiki-aspect (zoals dat bij de inleidende opmerkingen over de structuur wordt genoemd) hebben we helaas (nog) niet kunnen vinden en ook is ons nog niet duidelijk hoe dit dan gaat functioneren: komt er een moderator die aanvullingen en reacties waar nodig een beetje bijschaaft, of wordt het een geheel open omgeving? Worden url's van tijd tot tijd gecontroleerd?
Over de opdrachten zijn we wat minder enthousiast. We ervaren het als een gemis dat er niet meer gebruik is gemaakt van voorbeelden uit de lespraktijk zoals in het onderdeel instructietaal. Het zou zeer verhelderend zijn geweest als er meer audiovisueel materiaal op de webstek zou zijn geplaatst, nu blijven de opdrachten wat vlak en wordt er geen optimaal gebruik gemaakt van wat het medium internet te bieden heeft. Tevens zijn de opdrachten in de tweede module soms wat onduidelijk en bij het tonen van de feedback is de verwarring dan compleet: na het aanvinken van de optie ja of nee worden zowel ja als nee als juist beoordeeld. Bij het aanvinken van verschillende opties wordt de gebruiker ook af en toe in de steek gelaten over wat nu eigenlijk de juiste antwoorden moeten zijn en waarom, ondergetekenden hadden daar tenminste wat moeite mee. Wellicht zou daar nog eens kritisch naar gekeken kunnen worden.

Technisch
Technisch functioneert de webstek prima. Zowel met Internet Explorer als met Firefox en de wat nieuwere Google Chrome kunnen we zonder moeite bladeren, geluidsfragmenten aanklikken en printen. Op pagina's met checklists en stappenplannen is een printicoontje geplaatst, dit vinden we heel handig, maar nog handiger is het dat ook de andere pagina's prima te printen zijn, zonder dat je ellenlange frames mee moet printen. Het grote voordeel van de eerste module is dat de teksten en het merendeel van de opdrachten zonder veel scrollen te lezen zijn en het 'doorbladerprincipe' werkt prima. Bij de tweede module is er meer tekst, zijn de opdrachten uitgebreider en moet er meer met de muis gewerkt worden maar ondanks dat kleine gebruikersongemak zit het technisch gezien allemaal netjes in elkaar.

Conclusie
De docenten Nederlands kunnen zich gelukkig prijzen dat er zoiets als Digidact bestaat. Het is een waardevolle aanvulling op het gebied van de vreemdetaaldidactiek. Niet alleen om af en toe eens door te bladeren en wat inspiratie op te doen of een antwoord op een concrete vraag te zoeken, maar zeker ook als onderdeel van een cursus didactiek. Ook trainers van docenten kunnen hier inspiratie opdoen voor interessante discussievragen en zinvolle opdrachten. Aan de opdrachten zou nog wat geschaafd moeten worden maar we zien uit naar de volgende modules.