Kronieken
5, 07/2009 - Virtual Dutch
Cultuur en literatuur op ’t web: kroniek 5
Virtual Dutch
Liselotte Hammond, Christine Hermann, en Susan Mahmody (Universiteit Wenen)
Virtual Dutch is een samenwerkingsverband van vier Britse universiteiten (UCL London, Universiteiten van Sheffield, Cambridge en Nottingham), gericht op het ontwikkelen van web-gebaseerd studiemateriaal voor Nederlands in het hoger onderwijs. Het materiaal is grotendeels vrij toegankelijk via internet. Het is geschikt voor zelfstudie en wordt - in de meeste gevallen - ook als onderdeel van een cursus Nederlands aanbevolen. Het doelpubliek zijn in de eerste plaats Engelstalige studenten die Nederlands leren, maar het materiaal is heel nuttig voor iedereen die Nederlands leert of doceert.
Structuur
Deze website is heel overzichtelijk en helder gestructureerd zodat de gebruiker er makkelijk zijn weg vindt. Het Nederlandstalige lesmateriaal omvat twintig digitale lespakketten rond de thema's literatuur, taal, geschiedenis en samenleving, gerangschikt naar drie niveaus van taalbeheersing (beginners, halfgevorderden, gevorderden). Voor sommige onderwerpen zijn studiepakketten op twee verschillende niveaus beschikbaar, en voor de meeste pakketten is er ook een Engelse versie.
Behalve deze 'study packs' biedt Virtual Dutch de volgende hulpmiddelen:
• twee zelfstudiecursussen voor leesvaardigheid (zeventiende-eeuws Nederlands en hedendaags zakelijk Nederlands);
• twee grammatica's (voor beginners en voor gevorderde studenten) met Engels als voertaal, die met de studiepakketten gelinkt zijn, maar ook onafhankelijk ervan bestudeerd kunnen worden en ook een aantal zelfcorrigerende oefeningen bevatten;
• twee online-taalcursussen (alleen nog voor ingeschreven studenten toegankelijk), en een 'Dutch language taster', waar je een eerste indruk van de Nederlandse taal kunt krijgen;
• bibliografieën van Nederlandse literatuur in Engelse vertaling (- 2000) en van Engelstalige studies over Nederlandse literatuur en geschiedenis (- 2004), alsook een databank van de artikelen in Dutch Crossing, een metazoekfunctie waarmee je op de hele website kunt zoeken plus links naar externe bronnen.
Een overzicht van alle beschikbare studiepakketten laat zien welk materiaal in een bepaald vakgebied op elk van de niveaus beschikbaar is (zoeken naar thema, niveau en taal is ook mogelijk).
Bij deze indeling willen we echter enkele vraagtekens plaatsen: zo staat het studiepakket 'P.C.Hooft' in de sectie voor gevorderden, hoewel de inleidende tekst vermeldt dat het bestemd is voor halfgevorderde studenten. In de Engelse versie van 'Multicultureel Nederland' die in de sectie voor gevorderden terecht is gekomen, wordt vermeld dat het materiaal geschikt is voor studenten 'with little or no knowledge of Dutch'. Ook de Nederlandse versie van 'Louis Couperus' voor beginners zou, gezien de vereiste woordenschat, misschien beter bij de sectie voor halfgevorderden passen. In de tabel zijn trouwens de Engelstalige pakketten over 'Samenleving' met 'Language' betiteld in plaats van 'Society', wat op het eerste gezicht wat verwarring zou kunnen opleveren.
Inhoud
Wat ons in verband met het thema van deze kroniek het meest interesseert, zijn de ‘study packs’ op het terrein van literatuur en cultuur. De meeste lespakketten zijn op een vergelijkbare manier opgebouwd, er wordt telkens een auteur en een fragment uit zijn werk besproken. De student kan de tekst beluisteren en lezen, de woordenschat, zinsbouw en culturele achtergrond bestuderen en vervolgens aan de hand van vragen over de tekst zelf testen of hij alles goed heeft begrepen. Met een klik kan hij telkens een voorbeeldantwoord bekijken. Het leerdoel is bij iedere les aan het begin duidelijk gedefinieerd, bijvoorbeeld een gedicht beter begrijpen, de achtergrond van een literaire tekst leren kennen, of de leesvaardigheid verbeteren.
Om onze lezers een indruk te geven, zullen we bij wijze van voorbeeld enkele pakketten voor verschillende niveaus nader bekijken.
Enkele voorbeelden
Het pakket ‘Louis Paul Boon voor beginners’ is bedoeld voor studenten met een basiskennis van het Nederlands. De gebruikte woordenschat is gebaseerd op het Basiswoordenboek Nederlands. Woorden die daar niet in staan, worden verklaard als de student erop klikt (de Engelse versie van dit studiepakket geeft ook een Engelse vertaling). We krijgen eerst wat achtergrondinformatie over 'leven en werken' van deze schrijver (hier lezen wij onder meer in welk jaar Boon 'de belangrijkste prijs van Nederland' ontving – jammer dat niet vermeld wordt welke prijs dit was). Naast een korte literatuurlijst vinden we hier lees- en luisterversies (als Mp3 audio file) van het tekstfragment, een versie met aanklikbare woordverklaringen, een grammaticale analyse (met links naar de grammatica) en informatie over de culturele, historische en literaire aspecten (het was ons echter niet duidelijk waarom de literaire analyse in het menu pas onder de testvragen staat). Bijzonder leuk vonden wij de links naar afbeeldingen en geluidsfragmenten: zo kan je bij de verklaring van het woord 'beiaard' ook een geluidsfragment beluisteren. Met behulp van een aantal vragen en voorbeeldantwoorden kunnen wij onze kennis van de taal en de achtergrond van deze tekst zelf controleren. Aan het einde vinden we een evaluatieformulier.
Van dit lespakket bestaat ook een versie voor halfgevorderden. Hier is de woordenschat gebaseerd op het Woordenboek Nederlands als tweede taal. Het gaat om hetzelfde tekstfragment, en het pakket heeft dezelfde opbouw als de versie voor beginners. De informatie en analyses zijn weliswaar uitvoeriger en in complexere taal geschreven, de grammaticale analyse ontbreekt. De woordverklaringen zijn ten dele hetzelfde (ook al wordt er een hoger niveau van taalbeheersing verondersteld), maar soms worden de uitdrukkingen hier ook in een bredere culturele en/of historische context geplaatst.
In de Engelse versie kunnen we de tekst niet alleen beluisteren, maar krijgen we ook een gesynchroniseerd transcript aangeboden waar telkens het zinsdeel dat we horen in een andere kleur verschijnt.
Studiepakketten voor gevorderden (niveau: 4e jaar of MA) zijn meer op de literaire context en verwerving van literatuurhistorische kennis gericht. De student wordt aangemoedigd om zijn eigen standpunt te formuleren. Uiteraard kan het voorbeeldantwoord in dit geval slechts enkele mogelijke perspectieven laten zien, maar vaak werpt het ook een nieuwe vraag op en verwijst het naar de volgende vraag waar op dit aspect nader wordt ingegaan. Dit doorverwijzen is een inspirerend manier om de studenten zelf aan het denken te zetten in plaats van kant-en-klare antwoorden aan te bieden.
Technische aspecten
Navigatie
Via de navigatiebalk aan de linkerkant kom je bij de afzonderlijke onderdelen van een studiepakket, maar je kunt ook onderaan elke pagina doorklikken naar het volgende gedeelte. De student kan zelf beslissen in welke volgorde hij de onderdelen wil bekijken - qua woordenschat bouwen de stukjes binnen een cursus echter op elkaar voort.
Multimedia
De multimediale studiepakketten gebruiken de mogelijkheden die internet biedt op een creatieve manier en bevatten audio-files en afbeeldingen waarvan je de delen apart kunt aanklikken om meer informatie te verkrijgen. Een voorbeeld hiervan is de 'sprekende dialectkaart' waarop je met een klik de uitspraak van een woord in het dialect van verschillende plaatsen kunt beluisteren. Er worden ook tips voor het downloaden van de nodige programma's (zoals Quicktime Player) en browserinstellingen gegeven.
Links
De studiepakketten bevatten een goed doordacht systeem van verwijzingen. De verschillende soorten links zijn herkenbaar door het vooropgeplaatste symbool: links naar woordverklaringen, naar andere studiepakketten op deze website, naar een van de bibliografieën of de grammatica's, of naar een externe webstek (waarbij helaas niet alle links goed werken). Om enkele artikelen in de literatuurlijst als pdf te downloaden, is een password nodig. In sommige pakketten gaan de links naar externe sites of bibliografieën niet in een apart venster open, en dan kom je niet zomaar terug naar het studiepakket. Aan de verbetering van dit soort van tekortkomingen bij de hyperlinks wordt nu al gewerkt en we zijn zeker dat deze kleine mankementen gauw verdwenen zullen zijn.
Wat nog beter zou kunnen
• Lay-out: bij sommige pakketten is de tekst wit op een donkere achtergrond en daarom op den duur vermoeiend om te lezen. In de Engelse versie van 'Multatuli' werkt de scrollbar niet bij de voorbeeldantwoorden, waardoor ze niet helemaal te zien zijn.
• Volgt men de link naar de bibliografie van vertalingen, dan verschijnt er een alfabetische lijst van auteurs met hun vertaalde werken (de link aan het einde van ieder record die verdere informatie belooft, werkt echter niet). Helaas wordt in dit lijstje de titel van het origineel niet vermeld, alleen het jaar van uitgave. Wanneer zelfs de titel van de vertaling ontbreekt (zoals in sommige records bij P.C. Hooft), is het verband helemaal niet meer te achterhalen.
• Ten slotte willen we bij de woordverklaringen hier en daar een vraagteken zetten. Zo lijkt ons een verklaring als: 'Het communisme is een systeem waarbij geld en goederen gelijk verdeeld zijn' wat simplificerend (waarom moeten trouwens 'internationalismen' verklaard worden, ook al staan ze niet in het Basiswoordenboek?).
Conclusie
Virtual Dutch is een rijke bron aan zorgvuldig uitgewerkt en prachtig verzorgd online-studiemateriaal dat zowel geschikt is voor zelfstudie als voor gebruik in een cursus. De receptieve taalvaardigheden worden hier op een leuke en leerrijke manier geoefend. De productieve vaardigheden kunnen in een zelfstudiecursus uiteraard niet echt getoetst worden - de voorbeeldantwoorden geven weliswaar feedback om te bepalen op je op een juist spoor zit, maar een mogelijkheid voor verdergaande feedback en communicatie met medestudenten ontbreekt.
De lessen met het Engels als voertaal maken het ook voor mensen met een beperkte kennis van het Nederlands mogelijk om de cursus te volgen. Hoewel het materiaal voor een Engelstalig publiek is gemaakt, kunnen ook andere leerders er profijt van hebben. Misschien zou dit ook voor andere taalgebieden een mogelijkheid zijn om de zichtbaarheid en 'impact' van de studie Nederlands te vergroten?
Kortom: een uitstekende website, aanbevelenswaard, en niet alleen aan docenten die op zoek zijn naar aantrekkelijk en inspirerend leermateriaal maar aan iedereen die op een leuke manier zijn kennis van de Nederlandse taal, literatuur en samenleving wil uitbreiden.