Kronieken
2, 06/2008 - literatuurgeschiedenis.nl
Cultuur en literatuur op ’t web - kroniek: 2
Literatuurgeschiedenis van de middeleeuwen (literatuurgeschiedenis.nl)
Christine Hermann, Liselotte Dinges en Susan Mahmody (Universiteit Wenen)
Literatuurgeschiedenis.nl is een gezamenlijk project van het onderzoeksprogramma Nederlandse literatuur en cultuur in de middeleeuwen van de Universiteit Leiden en de dbnl, de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren, die in de eerste aflevering van deze kroniek werd voorgesteld (IVN-krant, februari 2008). Deze site is ontwikkeld als digitaal leerboek over de literatuurgeschiedenis van de middeleeuwen voor leerlingen in het voortgezet onderwijs.
Inhoud
Literatuurgeschiedenis.nl stelt de belangrijkste werken, representatieve thema’s en auteurs uit de middeleeuwen voor. De teksten zijn voorzien van kleurenafbeeldingen, tekstfragmenten met een vertaling naar het moderne Nederlands, aanvullend commentaar en een bibliografie die voorstellen voor verdere lectuur biedt. Soms zijn er ook geluidsfragmenten opgenomen om eens te kunnen luisteren naar het Middelnederlands en wordt direct verwezen naar de respectievelijke pagina’s in de dbnl. Een eigen rubriek is gewijd aan de middeleeuwse literatuur van 500 tot 1550.
Via een tijdsbalk die bovenaan de pagina staat, wordt aangegeven in welke periode het gekozen thema thuishoort. Verder zijn er nog een beknopte en een uitgebreide tijdsbalk, die telkens aangeven of de betreffende gebeurtenis van geschiedkundige of literaire aard was. Er wordt ook direct verwezen naar de passende teksten op de site.
Als hulpmiddel voor docenten biedt Literatuurgeschiedenis.nl ook een didactische module op e-learning basis aan:
Als docent kunt u gratis toegang krijgen door bij de site-administratie een gebruikersnaam en wachtwoord aan te vragen. Daarmee krijgt u ook een aanmeldingscode voor uw leerlingen die zich dan eveneens op de site kunnen aanmelden. Hun login wordt automatisch gekoppeld aan die van u.
Docenten kunnen hun leerlingen via deze website een selectie presenteren uit 20 literatuurgeschiedenispagina’s. U kunt deze selecties differentiëren voor verschillende leerlingengroepen, maar voor elke nieuwe selectie hebt u een aparte login nodig.
De leerling krijgt, zodra hij of zij is ingelogd, een inhoudsopgave te zien met uitsluitend de literatuurgeschiedenispagina’s die u geselecteerd hebt. Ook de lijsten met teksten en thema’s worden automatisch aangepast. Op een witte balk bovenaan kunnen de leerlingen lezen wat van hen verwacht wordt, bijvoorbeeld voor wanneer de opdracht moet worden ingeleverd (de docent kan deze tekst telkens naar eigen voorkeur aanpassen).
Onderaan elke literatuurgeschiedenispagina staan een korte samenvattingsopdracht en een verdiepende opdracht, die beide online kunnen worden gemaakt en via het programma (onmiddellijk of op een later tijdstip) naar de docent worden verstuurd. Zodra de opdracht is opgeslagen, wordt hij aan het digitale opdrachtendossier van de leerling toegevoegd. Volgens de ontwerpers van deze website kosten het doornemen van de pagina en het maken van de opdrachten een vwo-er gemiddeld een kwartier per pagina (wij denken echter dat de verdiepende opdrachten hierbij niet meetellen).
De samenvattingsopdrachten zijn eenvoudig en reproductief van karakter. Met behulp van deze samenvattingen kan de leerling een dossier opbouwen, waarin hij/zij in een paar zelfgeformuleerde zinnen kan opschrijven wat de pagina inhield. De verdiepende opdrachten vergen wat meer inzicht en creativiteit want soms moet de leerling een verband kunnen leggen met een andere tekst- of themapagina. De docent kan kiezen of de leerlingen bij elke pagina de verdiepingsopdracht moeten maken of niet.
Als docent hebt u via de docentenpagina de mogelijkheid om het online opdrachtendossier van uw leerlingen in te zien en desgewenst van commentaar te voorzien.
Om u even een idee te geven, vindt u hieronder de bij 'Literatuur als wapen' (Luther en de hervorming) behorende opdrachten:
Samenvattingsopdracht:
- Van welke nieuwe uitvinding maakte Luther dankbaar gebruik?
- Hoe en waarom bemoeide de overheid zich met de literatuur?
Verdiepingsopdracht:
- De rederijkerij en de boekdrukkunst hebben een vooraanstaande rol gespeeld bij de verspreiding van de hervorming. Geef voor beide aan waardoor die rol zo belangrijk was. Kijk ook naar de literatuurgeschiedenispagina's ‘rederijkerij’ en ‘boekdrukkunst’.
Een docentenhandleiding biedt hulp met enkele praktische kwesties. Via een discussieplatform kunt u met de redactie en met andere docenten ervaringen uitwisselen.
Extra’s
Literatuurgeschiedenis.nl bevat verder een aantal noemenswaardige extra’s:
- Het ‘Scriptorium’ geeft een beeld van de manier waarop boeken in de middeleeuwen in kloosters werden vervaardigd en overgeschreven. Als men de cursor over de erbij horende afbeelding beweegt, verschijnen de beschrijvingen bij de aparte elementen die erin te zien zijn.
- De rubriek ‘spreekwoorden’ geeft uitleg over meer dan honderd bekende spreekwoorden aan de hand van een schilderij van Pieter Brueghel. De spreekwoorden worden direct in het schilderij aangewezen en verklaard.
- In ‘De Nederlanden in kaart’ wordt afgebeeld hoe Nederland rond 1300 eruitzag. Klikt men op de aparte gewesten, dan krijgt men er een toelichting bij.
- Bijzonder behulpzaam zal voor leerlingen de rubriek ‘Middelnederlands in 10 lessen’ zijn waarin grammatica, spelling en woordenschat van het Middelnederlands op een heel eenvoudige manier worden uitgelegd. De nieuw aangeleerde kennis kan meteen worden geoefend in het bij elke les opgenomen korte tekstfragment, telkens voorzien van een uitleg van de onbekende woorden. De cursus wordt afgesloten door een verzameling van woordenboeken, grammatica’s, taalgeschiedenissen en Middelnederlandse teksten.
Conclusie
Wil men kennis maken met de Middelnederlandse taal en literatuur dan is literatuurgeschiedenis.nl een geschikte website. De met liefde voor het detail ontworpen site biedt een rijke bron aan informatieve teksten voorzien van tekst- en geluidsfragmenten, afbeeldingen en woordverklaringen.
Ze overtuigt vooral ook door haar interactieve didactische module en de lessen Middelnederlands. Opmerkelijk is haar gebruikersvriendelijkheid en compatibiliteit met zowel Apple als Windows-computers.
De enige kritiekpunten zijn dat er geen citaten en bronnen bij de teksten worden vermeld waardoor niet nagegaan kan worden waar de gebruikte informatie vandaan komt en dat de redactie geen uitleg geeft over haar update-politiek.